Evaristo de Sela
1917–1994

Evaristo González Fernández: poeta, helenista e primeiro tradutor da Ilíada e a Odisea ao galego.

Retrato de Evaristo González Fernández, Evaristo de Sela

«Como soarán os versos de Homero na miña fala de Sela?»

Esa pregunta, feita nunha cela durante a guerra, acompañouno toda a vida. Medio século despois publicaría a Ilíada e a Odisea completas en galego.

Vida e obra

  1. Nacemento en Sela

    Evaristo González Fernández veu ao mundo o 2 de marzo de 1917 no barrio da Granxa, parroquia de Sela, concello de Arbo. Foi o cuarto fillo de Antonio González, «o Reloxeiro», e Antonia Fernández, labregos os dous.

    Asistiu á escola de don Pío Paradiñeiro e aos doce anos, pola intercesión do cura de Barcela, don Crisanto, entrou no Seminario de Tui. Pasou despois ao noviciado xesuíta de Marquan (Bélxica), pero á hora dos votos botouse atrás e volveu a Sela con dezaoito anos.

  2. O exército e o cárcere

    A comezos de 1936 ingresou no cuartel de Artillaría Lixeira de Pontevedra. Tras o golpe de xullo, decidiu con dous compañeiros pasarse ao bando do Estado lexítimo da República: camiñaron ata Salvaterra e Portugal, pero foron detidos en Monção e devoltos. Nun consello de guerra sumarísimo, os seus compañeiros foron condenados a morte e executados; el, por non ter xurado bandeira, a cadea perpetua.

    Nas longas noites de preso, lendo as epopeas gregas, xurdiu a súa teima: como soarían os versos de Homero na fala de Sela? Pasou por Caldas de Reis, o Lazareto de San Simón, batallóns disciplinarios e os campos de Miranda de Ebro e o Forte de San Cristóbal, en Pamplona. Aprendeu idiomas, estudou grego clásico e escribiu os poemas que agrupou en «Cadencias».

  3. Liberdade e docencia en Vigo

    O 23 de xullo de 1942 recuperou a liberdade. En outubro contratárono para dar clases no colexio Labor de Vigo, a súa cidade desde entón; despois ensinou tamén no Cluny e no Marista. Aos trinta e oito anos obtivo o título de bacharel e, estudando por libre, a licenciatura en Filosofía e Letras.

  4. Familia e primeiro libro

    O 27 de agosto de 1944 coñeceu a María Teresa González Balbuena, coa que tivo catro fillos. A ela dedicoulle o cartafol «Dime esa palabra», parte do cal recolleu en «Amar» (1945), o seu primeiro libro, con poemas en galego e castelán.

  5. Catedrático de grego

    En 1962 incorporouse ao instituto Santa Irene. En 1963 gañou a praza de agregado de grego, primeiro en Pontevedra —no mesmo edificio onde estivera preso— e logo en Vigo. En 1971 acadou a cátedra no instituto Santo Tomé de Freixeiro, onde ensinou ata a xubilación en 1985.

  6. Homero en galego

    No seu despacho do Paseo de Alfonso verteu ao galego a Ilíada: unha escolma en 1977 (Castrelos) e a tradución completa dos 24 cantos e 15.963 hexámetros en 1990. En 1992 publicou a Odisea, 12.210 hexámetros. Por primeira vez as dúas epopeas estaban en galego: Homero xa falaba coma os seus veciños de Sela.

  7. Os últimos anos

    A enfermidade deixouno en cadeira de rodas, pero seguiu traducindo, ditándolle a unha mecanógrafa. Morreu o 28 de xuño de 1994.

  8. A obra poética

    «Poesía neohelénica (1708–1977)» viu a luz en 2001: unha selección de poetas gregos contemporáneos vertidos ao galego. En 2007 Edicións do Castro publicou «Versos de preso e outras rimas», con introdución da súa filla Stella Maris González Balbuena e epílogo de Xesús Alonso Montero.

    A placa da súa casa natal recoñéceo como «honra das letras galegas».

Placa conmemorativa na casa natal de Evaristo de Sela
Placa na casa natal, en Sela (2011).
Evaristo de Sela, fotografía en branco e negro
Evaristo de Sela.