Evaristo de Sela
1917–1994
Evaristo González Fernández: poeta, helenista e primeiro tradutor da Ilíada e a Odisea ao galego.
«Como soarán os versos de Homero na miña fala de Sela?»
Esa pregunta, feita nunha cela durante a guerra, acompañouno toda a vida. Medio século despois publicaría a Ilíada e a Odisea completas en galego.
Vida e obra
Nacemento en Sela
Evaristo González Fernández veu ao mundo o 2 de marzo de 1917 no barrio da Granxa, parroquia de Sela, concello de Arbo. Foi o cuarto fillo de Antonio González, «o Reloxeiro», e Antonia Fernández, labregos os dous.
Asistiu á escola de don Pío Paradiñeiro e aos doce anos, pola intercesión do cura de Barcela, don Crisanto, entrou no Seminario de Tui. Pasou despois ao noviciado xesuíta de Marquan (Bélxica), pero á hora dos votos botouse atrás e volveu a Sela con dezaoito anos.
O exército e o cárcere
A comezos de 1936 ingresou no cuartel de Artillaría Lixeira de Pontevedra. Tras o golpe de xullo, decidiu con dous compañeiros pasarse ao bando do Estado lexítimo da República: camiñaron ata Salvaterra e Portugal, pero foron detidos en Monção e devoltos. Nun consello de guerra sumarísimo, os seus compañeiros foron condenados a morte e executados; el, por non ter xurado bandeira, a cadea perpetua.
Nas longas noites de preso, lendo as epopeas gregas, xurdiu a súa teima: como soarían os versos de Homero na fala de Sela? Pasou por Caldas de Reis, o Lazareto de San Simón, batallóns disciplinarios e os campos de Miranda de Ebro e o Forte de San Cristóbal, en Pamplona. Aprendeu idiomas, estudou grego clásico e escribiu os poemas que agrupou en «Cadencias».
Liberdade e docencia en Vigo
O 23 de xullo de 1942 recuperou a liberdade. En outubro contratárono para dar clases no colexio Labor de Vigo, a súa cidade desde entón; despois ensinou tamén no Cluny e no Marista. Aos trinta e oito anos obtivo o título de bacharel e, estudando por libre, a licenciatura en Filosofía e Letras.
Familia e primeiro libro
O 27 de agosto de 1944 coñeceu a María Teresa González Balbuena, coa que tivo catro fillos. A ela dedicoulle o cartafol «Dime esa palabra», parte do cal recolleu en «Amar» (1945), o seu primeiro libro, con poemas en galego e castelán.
Catedrático de grego
En 1962 incorporouse ao instituto Santa Irene. En 1963 gañou a praza de agregado de grego, primeiro en Pontevedra —no mesmo edificio onde estivera preso— e logo en Vigo. En 1971 acadou a cátedra no instituto Santo Tomé de Freixeiro, onde ensinou ata a xubilación en 1985.
Homero en galego
No seu despacho do Paseo de Alfonso verteu ao galego a Ilíada: unha escolma en 1977 (Castrelos) e a tradución completa dos 24 cantos e 15.963 hexámetros en 1990. En 1992 publicou a Odisea, 12.210 hexámetros. Por primeira vez as dúas epopeas estaban en galego: Homero xa falaba coma os seus veciños de Sela.
Os últimos anos
A enfermidade deixouno en cadeira de rodas, pero seguiu traducindo, ditándolle a unha mecanógrafa. Morreu o 28 de xuño de 1994.
A obra poética
«Poesía neohelénica (1708–1977)» viu a luz en 2001: unha selección de poetas gregos contemporáneos vertidos ao galego. En 2007 Edicións do Castro publicou «Versos de preso e outras rimas», con introdución da súa filla Stella Maris González Balbuena e epílogo de Xesús Alonso Montero.
A placa da súa casa natal recoñéceo como «honra das letras galegas».


